LIMFOMA FOLIKULAR

Apakah limfoma folikular?

Limfoma folikular (FL) merupakan penyakit sistem limfa dan sejenis limfoma bukan Hodgkin. Ia berkembang daripada limfosit B yang berkembang secara tidak terkawal, terutamanya dalam nodus limfa dan sumsum tulang.1,2

 

FL ialah limfoma yang tumbuh secara perlahan (indolen). Kadangkala, FL boleh bertukar menjadi jenis limfoma yang tumbuh dengan cepat (agresif).1,2

Sejauh manakah lazimnya FL berlaku?

Illustrierte Silhouette von Menschen, die als Gruppe eng zusammen stehen.

FL menyumbang kepada kira-kira 30% daripada semua kes limfoma.2 Kejadian FL berbeza mengikut negara. Di negara-negara Barat, ia merupakan limfoma bukan Hodgkin ke-2 paling lazim berlaku, tetapi di Asia, kejadiannya rendah pada paras kira-kira 5-10% berdasarkan sejarah. Namun begitu, pada baru-baru ini, kejadiannya telah meningkat dan kini ia dianggap sebagai limfoma sel B gred rendah ke-2 paling biasa di negara-negara Asia3,4

Apakah yang menyebabkan FL?

Punca sebenar FL masih tidak diketahui. Walaupun sel tumor dalam FL menunjukkan perubahan genetik, punca yang mencetuskan perubahan ini masih belum jelas.1

 

Salah satu perubahan genetik yang lazim dalam FL ialah translokasi kromosom yang dikenali sebagai t(14;18). Ini berlaku apabila bahagian kromosom 14 dan kromosom 18 terputus dan bertukar tempat.2 Translokasi ini menyebabkan sel B barah membahagi dan bertumbuh secara tidak terkawal.5

Kromosom – Pembawa maklumat genetik

Illustriertes Chromosom

Kromosom merupakan struktur dalam sel manusia yang menyimpan maklumat genetik. Ia terdiri daripada DNA dan mengandungi gen yang mewariskan ciri-ciri tertentu. Sel manusia yang sihat biasanya mengandungi sejumlah 46 kromosom. Setiap kromosom wujud dua kali. Kromosom manusia dinomborkan dari 1 hingga 23.6

Faktor-faktor yang meningkatkan risiko FL

Beberapa kajian telah menunjukkan bahawa terdapat beberapa faktor yang meningkatkan risiko perkembangan FL. Ini termasuk:7,8

  • Umur: FL lebih kerap berlaku dalam kalangan individu yang berumur lebih daripada 60 tahun
  • Jantina: Wanita lebih cenderung untuk mendapat FL berbanding lelaki
  • Sejarah keluarga: Mempunyai saudara terdekat yang menghidapi limfoma boleh meningkatkan risiko mendapat FL
  • Sistem imun yang menjadi lemah: Mereka yang mempunyai keadaan yang melemahkan sistem imun, seperti HIV/AIDS atau mereka yang mengambil ubat imunosupresif mempunyai risiko FL yang lebih tinggi
  • Jangkitan: Jangkitan tertentu, seperti virus Epstein-Barr, virus limfotropik sel T manusia atau Helicobacter pylori, telah dicadangkan bahawa boleh meningkatkan risiko limfoma dalam beberapa kajian
  • Pendedahan radiasi sebelumnya: Individu yang telah terdedah kepada tahap radiasi yang tinggi, termasuk radioterapi untuk barah lain, mungkin mempunyai risiko yang sedikit lebih tinggi untuk mendapat FL
  • Merokok: Kajian telah menunjukkan bahawa mungkin terdapat kaitan antara merokok dan peningkatan risiko mendapat FL
  • Pendedahan pekerjaan terhadap racun perosak: Bahan kimia tertentu, seperti yang digunakan untuk membunuh serangga dan rumpai boleh meningkatkan risiko mendapat FL

Apakah simptom-simptom FL?

Dalam kebanyakan kes, FL tumbuh dengan perlahan dan simptom-simptom berkembang dari semasa ke semasa. Sesetengah pesakit tidak mempunyai sebarang simptom sama sekali dan FL dikesan semasa pemeriksaan rutin untuk masalah kesihatan yang lain.1

 

Apabila simptom-simptom berlaku, ia biasanya tidak menyakitkan, nodus limfa membesar, biasanya di leher. Ia juga boleh terjadi di kawasan lain seperti ketiak atau pangkal paha.1 Sesetengah pesakit juga mungkin mengalami keletihan atau peningkatan kerentanan terhadap jangkitan.1

 

Selain itu, jika limfoma menjejaskan sumsum tulang, ia boleh menyebabkan:1

  • Anemia yang boleh menyebabkan keletihan dan sesak nafas
  • Peningkatan kecenderungan pendarahan dan lebam (disebabkan oleh penurunan dalam sel darah tertentu yang dinamakan platelet)
  • Bilangan sel darah putih berkurang (neutropenia) dengan peningkatan kerentanan terhadap jangkitan

Lebih kurang satu daripada lima orang pesakit yang menghidapi FL mengalami simptom B:1,2

  • Penurunan berat badan
  • Demam
  • Berpeluh malam

Penahapan dan faktor risiko adalah penting untuk prognosis dan pilihan terapi dalam FL

Illustriertes Lichtmikroskop

Sekiranya FL disyaki, pelbagai ujian akan dijalankan, termasuk:1,2,9

  • Mengambil sejarah perubatan
  • Pemeriksaan fizikal
  • Prosedur pengimejan (imbasan CT atau PET)
  • Ujian makmal
  • Biopsi: Semua atau sebahagian daripada nodus limfa yang membesar dikeluarkan untuk diperiksa oleh pakar patologi yang berpengalaman

WHO mengklasifikasikan FL kepada gred berbeza berdasarkan kematangan dan penampilan sel limfoma, khususnya memfokuskan pada bilangan sel besar (dinamakan centroblast) yang boleh dilihat di bawah mikroskop. Proses ini dirujuk sebagai penggredan.1,2 Gred untuk FL ialah:2

  • Gred 1: Sedikit limfosit besar (centroblasts)
  • Gred 2: Bilangan sederhana (pertengahan) limfosit besar
  • Gred 3A: Banyak limfosit besar, tetapi beberapa sel yang lebih kecil masih hadir
  • Gred 3B: Hampir semua sel adalah limfosit besar

 

FL dengan gred 1, 2, atau 3A dianggap indolen (pertumbuhan lambat), manakala FL dengan gred 3B diklasifikasikan sebagai limfoma yang agresif (pertumbuhan cepat).1

Cara pesakit FL dirawat bergantung pada sejauh mana penyakit tersebut telah tersebar mengikut klasifikasi Ann Arbor. Terdapat empat tahap:2,5,10

 

  • Tahap I: Penglibatan satu kawasan nodus limfa
  • Tahap II: Penglibatan dua atau lebih kawasan nodus limfa pada satu belah yang sama diafragma
  • Tahap III: Penglibatan kawasan nodus limfa pada kedua-dua belah diafragma
  • Tahap IV: Penglibatan organ resapan

Selepas menentukan tahap, kehadiran simptom B (demam, penurunan berat badan atau berpeluh malam) juga diperhatikan. Sekiranya pesakit tidak mengalami simptom B, tahap ditandakan dengan “A”. Sekiranya simptom B hadir, tahap ditandakan dengan “B”.9

 

Sekiranya limfoma telah tersebar ke organ atau tisu di luar nodus limfa, ini ditandakan dengan “E” (untuk extranodal, bermakna di luar nodus limfa).10

Indeks Prognostik Antarabangsa Limfoma Folikular (FLIPI) boleh membantu doktor menganggarkan kemungkinan perkembangan penyakit. Untuk melakukan ini, doktor mempertimbangkan faktor risiko berikut:2,10

 

  • Lebih daripada 4 kawasan nodus limfa yang terjejas
  • Peningkatan laktat dehidrogenase
  • Tahap hemoglobin di bawah 12 g/dl
  • Umur lebih daripada 60 tahun
  • Ann Arbor Tahap III atau IV

 

Setiap faktor risiko ini diberi satu mata (poin). Semakin banyak faktor risiko ini, semakin buruk prognosisnya.2,10

Pelbagai pilihan rawatan

Pelbagai pilihan rawatan tersedia ada untuk rawatan FL, seperti radioterapi, kemoimunoterapi, terapi sasaran, pemindahan sel stem atau terapi sel T CAR.9 Pilihan terapi bergantung pada faktor seperti tahap penyakit mengikut klasifikasi Ann Arbor dan keadaan am pesakit.1

Bagi sesetengah pesakit, doktor mungkin mengesyorkan strategi “perhati dan tunggu” di mana penyakit dipantau dengan teliti sebelum memulakan rawatan. Pendekatan ini sering digunakan untuk pesakit dengan FL yang tumbuh dengan perlahan dan tidak mengalami simptom-simptom yang ketara.1

Rawatan untuk FL bergantung pada tahap penyakit semasa diagnosis.1

FL tahap awal

Untuk tahap I dan II mengikut klasifikasi Ann Arbor, pesakit boleh dirawat dengan radiasi sahaja. Sekiranya radioterapi tidak sesuai, rawatan imunoterapi yang singkat mungkin disyorkan.1,9

FL tahap lanjutan

Bagi pesakit yang didiagnosis dengan FL tahap lanjutan (tahap III dan IV), matlamat rawatan adalah untuk:1,2

  • Meningkatkan mutu hidup
  • Meringankan simptom-simptom yang berkaitan dengan penyakit
  • Mengawal tumor selama mungkin.

 

Pendekatan rawatan bergantung pada simptom pesakit dan beban tumor:1,9

Tiada simptom, beban tumor rendah: Pada tahap III dan IV, sekiranya pesakit tidak mengalami simptom dan beban tumor adalah rendah, pendekatan perhati dan tunggu boleh digunakan. Pendekatan ini sesuai kerana FL biasanya berkembang dengan perlahan (secara indolen). Penyelidikan telah menunjukkan bahawa pendekatan perhati dan tunggu tidak menjejaskan kelangsungan hidup pesakit tanpa simptom secara negatif.1,11

 

Simptom dan/atau beban tumor tinggi: Sekiranya pesakit mengalami simptom (seperti anemia, demam atau penurunan berat badan) dan/atau beban tumor tinggi, rawatan seharusnya dimulakan. Terapi yang disyorkan ialah kemoimunoterapi yang menggabungkan kemoterapi dengan imunoterapi seperti rituximab atau obinutuzumab. Selepas itu, terapi penyelenggaraan dengan imunoterapi mungkin disyorkan selama 2 tahun untuk memanjangkan tempoh keredaan11,12

Apakah maksud "beban tumor"?

Beban tumor ialah ukuran jumlah sel barah dalam badan. Dalam pesakit FL, beban tumor tinggi mungkin ditunjukkan melalui beberapa faktor, termasuk kehadiran nodus limfa yang membesar berukuran lebih daripada 7 cm diameter.11

FL Tahap III dan IV secara amnya tidak boleh dirawat dan ia sering kali datang kembali (relaps). Sekiranya relaps berlaku, biopsi akan dijalankan untuk memeriksa sama ada FL telah berubah menjadi jenis limfoma yang lebih agresif.1

 

Pilihan rawatan untuk FL relaps atau refraktori bergantung pada pelbagai faktor termasuk jenis terapi dan terapi penyelenggaraan terdahulu serta kecepatan FL datang kembali.1

Kemoimunoterapi

Sekiranya anda tidak pernah menjalani kemoimunoterapi sebelum ini, atau anda telah mengalami keredaan (remisi) yang lama, biasanya anda boleh menerima kemoimunoterapi semula. Sekiranya anda tidak menunjukkan respons atau FL anda datang kembali dengan cepat, antibodi mungkin ditukar.1,12

Pemindahan sel stem autologus

Sekiranya relaps berlaku kurang daripada 2-3 tahun selepas memulakan kemoimunoterapi, kemoterapi dos tinggi diikuti dengan pemindahan sel stem autologus boleh dipertimbangkan.13 Dalam pemindahan jenis ini, sel stem pesakit sendiri akan diambil, dirawat dan dikembalikan ke badan mereka.14

Pemindahan sel stem alogenik

Bagi pesakit FL yang lebih muda dan lebih cergas yang mengalami relaps selepas pemindahan sel stem autologus dan/atau yang tidak menunjukkan respons terhadap kemoterapi, pemindahan sel stem alogenik boleh dipertimbangkan.13 Dalam pemindahan sel stem alogenik, sel stem berasal daripada penderma.14

Terapi sel T CAR

Terapi sel T CAR ialah rawatan inovatif yang menggunakan sel T pesakit sendiri yang diubah suai secara genetik untuk menyasarkan dan membunuh sel barah. Sel T diubah suai untuk menghasilkan reseptor antigen chimeric (CAR) pada permukaannya, membolehkannya mengenal pasti sel barah sebagai ancaman dan menyerangnya.9,11

Rawatan baharu

Penyelidik telah membangunkan pelbagai ubat baharu untuk rawatan limfoma. Beberapa rawatan baharu ini telah menunjukkan hasil yang memberangsangkan dalam kajian pesakit FL.1 Pakar hematologi/onkologi akan berbincang dengan pesakit tentang kesesuaian rawatan baharu ini.

Kemoimunoterapi

Apakah kemoimunoterapi yang tersedia ada? Di sini, anda boleh mengetahui lebih lanjut mengenai pilihan dan strategi kemoterapi untuk limfoma.

Pemindahan sel stem

Salah satu pilihan rawatan untuk limfoma ialah pemindahan sel stem, sama ada secara autologus dan secara alogenik. Di sini, anda boleh memperoleh gambaran keseluruhan tentangnya.

Terapi sel T CAR

Terapi sel T CAR merupakan pilihan rawatan yang inovatif. Di sini, anda boleh mengetahui lebih lanjut tentang cara terapi ini berfungsi dan dijalankan.

Terapi barah sasaran

Sesetengah pilihan rawatan boleh menghalang pertumbuhan sel barah secara khusus, termasuk sesetengah limfoma. Ketahui lebih lanjut di sini.

Apa yang akan berlaku selepas terapi?

Selepas melengkapkan rawatan untuk FL, pesakit biasanya dimasukkan ke program susulan berstruktur. Dalam tempoh 2 tahun pertama, pemeriksaan biasanya akan dijalankan setiap 3 hingga 6 bulan untuk memantau kesihatan pesakit dan mengesan sebarang tanda berulang.1,13

Apakah tujuan penjagaan susulan?

Memandangkan pesakit FL selalunya hanya kekal dalam keadaan reda (remisi) untuk tempoh masa yang terhad, pemeriksaan susulan berkala adalah penting untuk mengesan sebarang tanda relaps.1 Sekiranya penyakit datang kembali, pengesanan awal membolehkan rawatan dimulakan dengan cepat. Penjagaan susulan juga membantu doktor memantau sebarang kesan rawatan yang muncul lewat, seperti masalah jantung atau perkembangan tumor sekunder.1

Apakah yang dijalankan dalam pemeriksaan susulan?

Pemeriksaan susulan biasanya melibatkan:

Sejarah perubatan dan pemeriksaan fizikal: Doktor akan bertanya soalan terperinci tentang kesihatan semasa pesakit dan sebarang simptom. Pemeriksaan fizikal yang menyeluruh juga akan dijalankan13

Ujian darah: Sampel darah diambil untuk menilai tahap sel darah yang berbeza. Penanda darah penting yang lain juga dianalisis13

Ujian tambahan: Bergantung pada keadaan, ujian selanjutnya seperti imbasan CT atau PET mungkin disyorkan untuk memantau tanda-tanda relaps atau masalah kesihatan yang lain13

Anda juga mungkin berminat tentang:

Bersiap sedia untuk rawatan

Banyak persoalan akan timbul apabila membuat perancangan untuk terapi. Bagaimanakah boleh anda bersiap sedia untuk janji temu doktor anda dan untuk tinggal di hospital? Di sini, terdapat semua topik yang berkaitan dengan persediaan untuk terapi tersedia ada bagi anda.

Terapi sel T CAR

Terapi sel T CAR merupakan pilihan rawatan yang inovatif. Di sini, anda boleh mengetahui lebih lanjut tentang cara terapi ini berfungsi dan dijalankan.

Pemindahan sel stem

Salah satu pilihan rawatan untuk limfoma ialah pemindahan sel stem, sama ada secara autologus dan secara alogenik. Di sini, anda boleh memperoleh gambaran keseluruhan tentangnya.

Kemoimunoterapi

Apakah kemoimunoterapi yang tersedia ada? Di sini, anda boleh mengetahui lebih lanjut mengenai pilihan dan strategi kemoterapi untuk limfoma.

Radioterapi

Salah satu bentuk terapi barah yang sangat lazim ialah radiasi. Ia juga digunakan untuk limfoma. Anda boleh mengetahui lebih lanjut mengenai radioterapi di sini.

Terapi barah sasaran

Sesetengah pilihan rawatan boleh menghalang pertumbuhan sel barah secara khusus, termasuk sesetengah limfoma. Ketahui lebih lanjut di sini.

References:

  1. 1. Lymphoma Action. Follicular lymphoma. Available at https://lymphoma-action.org.uk/types-lymphoma-non-hodgkin-lymphoma/follicular-lymphoma (accessed 22 August 2024).
  2. 2. Kaseb H, Ali MA, Gasalberti DP, et al. Follicular Lymphoma. [Updated 2024 Mar 1]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2024 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK538206/
  3. 3. Cho S-H et al. Clin Lymphoma Myeloma Leuk. 2016;16(4):197–202.
  4. 4. Kim M et al. J Pathol Transl Med. 2021;55(5):330–337.
  5. 5. Cleveland Clinic. Follicular lymphoma. Available at https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/22606-follicular-lymphoma (accessed 22 August 2024).
  6. 6. National Human Genome Research Institute. Chromosomes fact sheet. Available at https://www.genome.gov/about-genomics/fact-sheets/Chromosomes-Fact-Sheet (accessed 21 August 2024).
  7. 7. Ma S. Expert Opin Med Diagn. 2012;6(4):323-333.
  8. 8. MedicalNewsToday. Follicular lymphoma explained. Available at https://www.medicalnewstoday.com/articles/follicular-lymphoma (accessed 15 October 2024).
  9. 9. UpToDate. Patient education: Follicular lymphoma in adults (Beyond the Basics). Available at https://www.uptodate.com/contents/follicular-lymphoma-in-adults-beyond-the-basics (accessed 22 August 2024).
  10. 10. MedScape. Follicular lymphoma (non-Hodgkin lymphoma) staging. Available at https://emedicine.medscape.com/article/2007038-overview?form=fpf (accessed 22 August 2024).
  11. 11. Jacobsen E. Am J Hematol. 2022;97(12):1638–1651.
  12. 12. NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology (NCCN Guidelines®). B-Cell Lymphomas. Version 2.2024 — April 30, 2024.
  13. 13. Dreyline M et al. Ann Oncol. 2016;27(suppl 5):v83–v90.
  14. 14. Lymphoma Action. Stem cell transplants. Available at https://lymphoma-action.org.uk/about-lymphoma-treatment-lymphoma/stem-cell-transplants#different-sct (accessed 15 October 2024).